Bibliografia zalecająca w Polsce

PRZEGLĄD BIBLIOTECZNY 2016 z. 2
PL ISSN 0033-202X


JADWIGA SADOWSKA
Uniwersytet w Białymstoku
 

Jadwiga Sadowska, dr hab., absolwentka polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego i studiów doktoranckich w zakresie lingwistycznych podstaw systemów informacyjnych na Wydziale Neofilologii UW. Pracownik Biblioteki Narodowej (1974-2007), kierownik Instytutu Bibliograficznego (1993-2007), zastępca dyrektora Biblioteki Narodowej (1994-1998), profesor w Instytucie Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa Uniwersytetu Wrocławskiego (2005-2012), od 2008 r. profesor Uniwersytetu w Białymstoku. Autorka ok. 300 publikacji z zakresu języków informacyjno-wyszukiwawczych, opracowania rzeczowego dokumentów, bibliografii, współczesnego rynku wydawniczego. Ważniejsze publikacje: Hasła przedmiotowe w teorii Adama Łysakowskiego i praktyce „Przewodnika Bibliograficznego” (2000), Język haseł przedmiotowych Biblioteki Narodowej: studium analityczno-porównawcze (2003), Książki i czasopisma w Polsce w świetle liczb (1990-2010) (2013), rozdziały i red.: Prasa regionalna i lokalna na terenie województwa podlaskiego w latach 1989-2010 (2013), Prasa na terenie województwa podlaskiego w latach 1944-2012 (2014).


SŁOWA KLUCZOWE: Bibliografia zalecająca. Bibliografia wyborowa. Formy bibliografii zalecającej. Ideologizacja bibliografii. Bibliografia a polityka. Zakład Bibliografii Zalecającej.


ABSTRAKT: 
Teza/cel artykułu – celem artykułu jest przedstawienie rozwoju bibliografii zalecającej w Polsce w okresie powojennym, jej założeń teoretyczno-metodologicznych i realizacji praktycznej oraz przyczyn jej zaniku. Metody – zagadnienie przedstawiono na podstawie analizy piśmiennictwa, przykładów bibliografii zalecającej oraz tematyki poradników bibliograficznych, wydawanych w Bibliotece Narodowej. Wyniki/wnioski – Bibliografia zalecająca w Polsce opracowywana w okresie powojennym, a zwłaszcza w latach 40. i 50. wzorowana była na bibliografii zalecającej radzieckiej, w kolejnych dekadach pełniła rolę raczej bibliografii wyborowej, głównie jako pomoc w bibliotekach publicznych i szkolnych. Na zanik bibliografii zalecającej w Polsce w latach 90. XX w. złożył się splot różnych okoliczności, takich jak: niski poziom zainteresowania społecznego tym typem bibliografii i niewielkie jej wykorzystanie, pracochłonność, zwłaszcza przy znaczącym wzroście produkcji wydawniczej, dostęp do bibliograficznych baz danych, a także rezygnacja Biblioteki Narodowej z jej opracowywania.


Termin „bibliografia zalecająca” upowszechnił się w Polsce pod koniec lat 40. XX w. pod wpływem terminu rosyjskiego „rekomendatel’naja bibliografia”. Jak stwierdzała Helena Hleb-Koszańska, ówczesna dyrektor Instytutu Bibliograficznego w Bibliotece Narodowej, nastąpiło to na przełomie lat 1949/1950. Do wyrażenia takiej opinii upoważniały działania władz państwowych i partyjnych wobec bibliografii, nasilone pod koniec 1949 r., zatwierdzone na posiedzeniu III Plenum KC PZPR (11-13.11.1949), które obradowało pod hasłem „Zadania partii w walce o czujność rewolucyjną na tle sytuacji obecnej”1. W listopadzie 1949 r. zawieszono, wznowiony w 1946 r. przedwojenny „Przewodnik Literacki i Naukowy” (kierowany przez Wandę Dąbrowską), zastępując go czasopismem „Nowe Książki”. W tym samym czasie zmieniono kryteria doboru książek w katalogu wzorcowym dla bibliotek publicznych, zapoczątkowanym w 1946 r. edycją 555 książek wydanych w okresie powojennym (autorstwa W. Dąbrowskiej, Jadwigi Czarneckiej i Józefy Słomczewskiej), dostosowując je do sytuacji społeczno-politycznej, wymogów ideologii marksistowskiej, potrzeb polityki i oświaty Polski Ludowej. W listopadzie 1949 r. zastąpiono również własną klasyfikację „Przewodnika Bibliograficznego” klasyfikacją stosowaną w bibliografii radzieckiej, opracowaną we Wszechzwiązkowej Izbie Książki w Moskwie (obowiązywała do 1985 r.). Należy uznać, że rok 1949 zakończył etap rozwoju bibliografii nawiązującej do okresu przedwojennego, zwłaszcza w odniesieniu do bibliografii wyborowej, opracowywanej z myślą o bibliotekach publicznych (powszechnych) i szkolnych, o podnoszeniu poziomu oświaty i upowszechnianiu czytelnictwa. Od tego momentu, jak stwierdzała H. Hleb-Koszańska, widoczny jest wyraźny nacisk na społeczną rolę bibliografii, czego wynikiem był „programowy postulat bibliografii zalecającej, która poprzez krytyczny dobór piśmiennictwa oraz opis adnotowany uwydatniający cechy danej książki (wartość naukową, ideologiczną, czytelniczą) zmierza do urobienia świadomości szerokich mas czytelniczych i włączenia ich do nurtu przebudowy społecznej” (Hleb-Koszańska, 1954, s. 221).


Trzeba jednak zauważyć, że już wcześniej, od końca 1946 r. zaczęto przygotowywać w Bibliotece KC PPR pierwsze bibliografie zalecające o charakterze ideologicznym. Jak pisała Hleb-Koszańska „Nie były to jeszcze bibliografie zalecające, skoro obejmowały także pozycje autorów ideologicznie obcych, ale zwiastowały ten typ bibliografii, której nieliczne okazy dopiero miały się pojawić na naszym gruncie” (Hleb-Koszańska, 1954, s. 218). Przygotowywano je również w latach 50. w Wydziale Propagandy i Agitacji PZPR jako pomoce do szkolenia partyjnego oraz w Centralnym Zarządzie Bibliotek Ministerstwa Kultury i Sztuki, zwłaszcza z myślą o imprezach okolicznościowych (np. święto książki, czyli późniejsze Dni Oświaty, Książki i Prasy, Dni Książki Radzieckiej).


Czym była bibliografia zalecająca? Jaki był jej związek z bibliografią wyborową? Jaki wpływ na jej kształt miały doświadczenia radzieckie? Jakie były opinie o jej roli?

Widzisz 11% artykułu (jego pełna treść zawiera 67051 znaków)
Dostęp do pełnej treści artykułu jest płatny

Szybki dostęp przez SMS

Aby otrzymać natychmiastowy dostęp do artykułu, skorzystaj z płatności SMS.

Wyślij SMS o treści: KOD.SBP11
na numer: 7936

Cena 11.07 zł

W zwrotnym SMS otrzymasz kod dostępu, który należy wprowadzić poniżej. Po wprowadzaniu kodu otrzymasz czasowy dostęp do artykułu na 1 godzinę.

Dostęp dla użytkowników sbp.pl

Zarejestrowanym użytkownikom sbp.pl oferujemy zakup artykułu za pośrednictwem płatności on-line.
Po zaksięgowaniu wpłaty, link do artykułu zostanie dodany do profilu użytkownika, a artykuł będzie dostępny przez 24 godziny.

Cena 10 zł


Nie masz jeszcze konta? Zarejestruj się!

Regulamin usługi SMS www.sbp.pl/sbp/regulamin#SMS
W przypadku nieotrzymania SMSa zwrotnego z treścią prosimy zgłosić reklamację na adres: reklamacje@avantis.pl
W innych przypadkach: redakcja.portal@sbp.pl

Partner wspierający SBPPartner wspierający SBP
Partner wspierający SBPPartner wspierający SBP
Partner wspierający SBPPartner wspierający SBP
Partner wspierający SBPPartner wspierający SBP