Skład Komisji w kadencji 2026-2029
Elżbieta Stefańczyk
Przewodnicząca
Monika Sówka-Cychner
Wiceprzewodnicząca
Beata Zych
Sekretarz
Sylwia Błaszczyk, Elżbieta Górska, Janina Jagielska, Elżbieta Kampa, Mirosława Majewska, Ewa Stachowska-Musiał
Członkowie
Głównym zadaniem Komisji Odznaczeń i Wyrożnień jest weryfikacja oraz kwalifikacja wniosków o przyznanie odznaczeń i wyróżnień stowarzyszeniowych, jak też resortowych i państwowych, składanych przez uprawnione struktury SBP do Biura ZG SBP.
Od 2016 r. KOiW sprawuje ponadto nadzór nad przebiegiem Konkursu Bibliotekarz Roku oraz ustala i ogłasza końcowe wyniki jego kolejnych edycji.
Do jej obowiązków należy także współpraca z Portalem SBP w zakresie uzupełniania i aktualizacji treści prezentowanych w zakładkach: KOiW oraz Odznaczenia SBP
Powstanie KOiW
Od początku istnienia naszej organizacji (Związku Bibliotekarzy Polskich, 1917 przekształconego w Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, 1953) rozpatrywaniem i przyznawaniem nagród, odznaczeń czy wyróżnień zajmowały się kolejne zarządy stojące na ich czele. Wyjątek stanowi tylko najstarsze z odznaczeń, tj. Godność Członka Honorowego (1917), które przyznawał Walny, a potem Krajowy Zjazd Delegatów.
Po drugiej wonie światowej, wzrost ilości członków (z ok.600 osób w 1946 roku, do około 1300 osób w 1976) i rozszerzenie możliwości ich nagradzania o odznaczenia państwowe i resortowe, spowodował utworzenie w Biurze ZG SBP Referatu Nagród i Wyróżnień (1976-1984), który 18.05.1984 został zastąpiony przez KOiW działającą jako ciało doradcze przy ZG SBP.
Specyfika KOiW
W odróżnieniu od pozostałych komisji, które zajmują się merytorycznymi aspektami problematyki bibliotekarskiej, KOiW ma charakter administracyjny. Jej rola polega na rozpatrywaniu wniosków prezentujących osiągnięcia bibliotekarzy i bibliotek, kwalifikowaniu ich do różnego typu odznaczeń czy wyróżnień i tym samym wspieraniu ZG SBP w realizacji celów statutowych (zob. par.8, p.15,16 Statutu). To wymaga systematycznej pracy przez cały rok i sukcesywnego oceniania wniosków napływających z krajowych struktur SBP. W inny też sposób niż w pozostałych komisjach prowadzony jest nabór nowych członków KOiW, którzy muszą posiadać odpowiednie kwalifikacje, żeby dołączyć do tego gremium. Kierując się nimi oraz aktualnymi potrzebami, członkowie Komisji zapraszają do współpracy spełniających kryteria członków SBP. Osobiste zgłoszenia nie są praktykowane.
Zadania KOiW
KOiW jako ciało doradcze ZG SBP:
- weryfikuje i kwalifikuje wnioski o przyznanie odznaczeń i wyróżnień SBP jego członkom oraz osobom, instytucjom i organizacjom zasłużonym dla rozwoju polskiego bibliotekarstwa jak też SBP;
- rozpatruje wnioski o odznaczenia resortowe i państwowe dla członków SBP w całym kraju;
- przedkłada swoje ustalenia i oceny Prezydium ZG SBP do zatwierdzenia;
- ocenia wnioski o przyznanie Godności Członka Honorowego SBP, które przewodniczący/a KOiW przedkłada następnie Kapitule Godności Członka Honorowego SBP biorąc udział w jej obradach, a które finalnie zatwierdza KZD.
- Ponadto, od 2016, także z ramienia ZG SBP, KOiW sprawuje nadzór nad przebiegiem Konkursu Bibliotekarz Roku. Oznacza to udzielanie informacji i rozstrzyganie ewentualnych wątpliwości w tym zakresie oraz inicjowanie i udział w pracach nad zmianami Regulaminu Konkursu, ustalanie corocznych Harmonogramów Konkursu, redagowanie sylwetek finalistów, wyliczanie rankingów finałowych wyłaniających zwycięzców i ogłaszanie wyników kolejnych Konkursów na Portalu SBP.
Członkowie KOiW
Wymagane kwalifikacje: wieloletnie, aktywne członkostwo w SBP, potwierdzone pełnieniem różnych funkcji w strukturach SBP, osiągnięcia zawodowe oraz dobra znajomość środowiska i problematyki bibliotekarskiej. Brany pod uwagę jest także typ biblioteki, w której pracuje/wała kandydat/ka, ponieważ istotne jest, aby członkowie KOiW reprezentowali podstawowe rodzaje bibliotek.
Obsadzanie wakatów: wszyscy członkowie KOiW mają prawo zgłaszania kandydatów/tki z których, po przeprowadzeniu rozmów i wzajemnej akceptacji, wyłania się nowego członka zapraszając go do współpracy. Skład KOiW od początku był i jest nadal kilkuosobowy. Aktualnie (od 2026 roku) tworzy ją 9 członkiń, z których 3 osoby stanowią Zarząd (przewodnicząca, wiceprzewodnicząca i sekretarz). Wszystkie członkinie dysponują dużym doświadczeniem zawodowym (5 to byłe dyrektorki bibliotek, 4 kierowniczki działów) i stowarzyszeniowym (5 byłych członkiń ZG SBP, w tym 1 przewodnicząca 1 sekretarz generalna oraz 1 skarbniczka), ponadto 2 przewodniczące okręgów oraz 5 Członkiń Honorowych SBP. Zgodnie ze strukturą SBP, większość tj. 6 osób stanową przedstawicielki bibliotek publicznych, 2 osoby reprezentują biblioteki naukowe, a 1 biblioteki pedagogiczne.
Organizacja działalności KOiW
Dokumenty regulujące prace KOiW
Oprócz Statutu SBP i Regulaminu KOiW, członkowie korzystają też z opracowanych przez KOiW i zatwierdzonych przez ZG SBP regulaminów poszczególnych odznaczeń SBP: Godności Członka Honorowego SBP (1917), Odznaki Honorowej SBP (1967), Medalu Bibliotheca Magna Perennisque (1995) oraz Medalu SBP W Dowód Uznania (1997). Dokumenty te są dostępne na Portalu SBP, w zakładce Odznaczenia i Medale. Tam też można znaleźć formularze wnioskowe oraz krótki poradnik dla struktur SBP składających wnioski: Zasady opracowania i zgłaszania wniosków o odznaczenia (pdf).
Tryb działania
Na przestrzeni minionych lat KOiW działała zarówno w trybie: stacjonarnym, hybrydowym, a od czasów pandemii także w trybie on-line, który dziś dominuje. Wnioski są rozpatrywane ok.15go każdego miesiąca, bez przerwy wakacyjnej oraz, jeśli jest potrzeba, w trybie pilnym tj. bez zbędnej zwłoki. Nie gromadzimy ich w większe partie jak to miało miejsce przy stacjonarnych spotkaniach. Praca małymi partiami przyspiesza działanie i pozwala zamknąć cały cykl rozpatrywania i akceptacji wniosków oraz wysyłki przyznanych odznaczeń w okresie 4-6 tygodni. Załatwienie wniosków o odznaczenia resortowe czy państwowe wymaga więcej czasu, na ogół ok. 3 miesięcy. Członkowie KOiW starają się znajdować alternatywne rozwiązania dla odrzuconych wniosków, sugerując korektę czy uzupełnienia tekstu lub, jeśli to możliwe, zmieniając ich docelową kwalifikację.
Stosowane oceny
Oceniając treść wniosków członkowie KOiW zwracają przede wszystkim uwagę, czy:
- opis osiągnięć kandydata jest adekwatny do wymaganych kryteriów odznaczenia zarówno formalnych, jak i merytorycznych,
- dane prezentowane są syntetycznie uwypuklając przede wszystkim autorskie pomysły kandydata i jego inicjatywy oraz zakończone realizacje,
- wnioskodawca opisując te osiągnięcia operuje konkretami (tematyka, datowanie, uzyskane efekty) oraz zachowuje obiektywizm, unikając ogólników i pozytywnych ocen własnych.
Wyniki działań
Wyniki działań są zróżnicowane, bo zależą od konkretnego zapotrzebowania społecznego, co przekłada się na liczbę nadesłanych wniosków. W ostatnich 3 kadencjach (2013-2025) oscylowała ona między 25 (w 2021, roku pandemii) a 230 (w 2017, roku jubileuszowym SBP), generując średnią ok. 75 wniosków na rok. W 2025 r. Komisja rozpatrzyła 113 wniosków
Współpraca z ZG SBP, Biurem i Portalem SBP
Bliska kiedyś współpraca z ZG SBP dziś ogranicza się do luźnej współpracy z Prezydium ZG, bo w ostatnich latach, ze względów organizacyjnych, ten organ SBP zatwierdza wnioski. Kluczowa i ścisła natomiast jest współpraca z Biurem ZG SBP, które przyjmuje i przechowuje wnioski, wysyła ich elektroniczne kopie do KOiW, odbiera od nas postanowienia z uzasadnieniami podjętych decyzji, przekazuje je do Prezydium, a następnie wysyła zatwierdzone odznaczenia do wnioskodawców. Ten nieco skomplikowany system działa od lat bez zarzutu, nie generując zagubień czy opóźnień w załatwianiu wniosków. Współpraca na tym odcinku przebiega sprawnie, podobnie jak współpraca z Portalem SBP.
Współpraca ze strukturami SBP uprawnionymi do składania wniosków o odznaczenia
Zgodnie ze Statutem SBP należą do nich Koła, Oddziały, Okręgi i ZG oraz Sekcje, Komisje i Zespoły. Współpraca z nimi sprowadza się do udzielania wyjaśnień i próśb o uzupełnienie brakujących danych, zamiany ogólników na opis konkretnych osiągnięć z podaniem nazw, dat i uzyskanych efektów. W trakcie rozmów często okazuje się, ze wnioskodawca nie zna regulaminu odznaczenia , ani kryteriów wymaganych, aby je otrzymać. I choć nie zawsze udaje się osiągnąć satysfakcjonujący efekt podejmujemy zarówno działania wyjaśniające jak tez proponujące zmiany, ilekroć widzimy, że kandydat/ka na to zasługuje.
Przewodniczący KOiW
Andrzej Jopkiewicz 1984 -1985
Janina Cygańska 1985 – 1991
Janina Jagielska 1991-1993
Józef Lewicki 1993 - 2001
Janina Jagielska 2001-2013
Ewa Stachowska-Musiał 2013- 2025
Elżbieta Stefańczyk 2026 -
Podsumowanie
W ciągu ponad 40 lat istnienia KOiW stała się jedną z najbardziej stabilnych i systematycznie działających komórek przy ZG SBP. Dzięki odpowiednio dobranej kadrze i efektywnemu trybowi funkcjonowania wszystkie skierowane do niej wnioski o odznaczenia są wnikliwie i terminowo rozpatrywane. Podobnie rzecz się ma z organizacją kolejnych edycji Konkursu Bibliotekarz Roku. To w praktyce oznacza, że KOiW należycie spełnia powierzone jej zadania.
Stan na 31.01.2026 r. Oprac. ES-M
Regulamin Godności Członka Honorowego SBP (1917) (pdf - 21 KB)
Regulamin Odznaki Honorowej SBP (1967) (pdf - 200KB)
Regulamin Medalu Bibliotheca Magna Perennisque (1995) (pdf - 215 KB)
Regulamin Medalu SBP W Dowód Uznania (1997) (pdf - 205 KB)
Zasady typowania kandydatów i zgłaszania wniosków o odznaczenia (pdf - 126 KB)
Sprawozdanie KOiW za lata 2013-2017 (pdf - 123 KB)