W dniu 25 marca 2026 r. odbył się pierwszy wykład w ramach projektu „Cyfrowy ekosystem nauki – komunikacja w transferze wiedzy”, realizowanego przez Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich.
Wykład pt. „Kompetencje medialne i informacyjne w społeczeństwie cyfrowym” wygłosiła dr hab. Anita Has-Tokarz, prof. UMCS z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie.
Na początku spotkania prelegentka przeprowadziła krótką ankietę diagnostyczną, która stanowiła wprowadzenie do tematyki wykładu. Uczestników zapytano o ocenę poziomu kompetencji medialnych i informacyjnych użytkowników ich instytucji, wskazanie najważniejszego wyzwania w tym obszarze oraz o to, czy bez tych kompetencji możliwe jest świadome uczestnictwo w życiu społecznym. W odpowiedziach na pierwsze pytanie najczęściej wskazywano poziom „raczej wysoki” (ok. 50%), przy jednoczesnym istotnym udziale odpowiedzi „raczej niski” (ok. 34%) oraz „trudno powiedzieć” (ok. 13%); oceny „bardzo wysoki” pojawiały się sporadycznie (ok. 3%). W drugim pytaniu zdecydowanie najczęściej wskazywanym wyzwaniem była ocena wiarygodności informacji (ok. 48%), następnie odpowiedzi wskazujące na wszystkie obszary w podobnym stopniu (ok. 23%) oraz korzystanie z AI i treści generowanych (ok. 13%). W odpowiedzi na trzecie pytanie dominowały odpowiedzi „nie” (ok. 53%) oraz „raczej nie” (ok. 32%), przy niewielkim udziale odpowiedzi „raczej tak” (ok. 7%), „trudno powiedzieć” (ok. 5%) i „tak” (ok. 3%). Wyniki ankiety wskazują na wyraźną świadomość znaczenia kompetencji medialnych i informacyjnych oraz identyfikację kluczowych wyzwań związanych przede wszystkim z oceną wiarygodności informacji.
W zasadniczej części wystąpienia prof. Has-Tokarz omówiła przemiany środowiska informacyjnego, wskazując na przejście od problemu ograniczonego dostępu do informacji do sytuacji ich nadmiaru. Podkreśliła, że kluczowym wyzwaniem współczesności jest zdolność orientacji poznawczej w środowisku przeładowanym treściami, wymagająca rozwiniętych kompetencji selekcji, interpretacji i krytycznej oceny informacji.
Prelegentka przedstawiła ewolucję kompetencji w perspektywie długiego trwania – od kompetencji czytelniczych, przez kompetencje informacyjne i medialne, po kompetencje cyfrowe i związane ze sztuczną inteligencją. Zwróciła uwagę na ich kumulatywny charakter oraz konieczność integracji w ramach podejścia systemowego, w tym w szczególności w ramach koncepcji Media and Information Literacy (MIL) oraz modelu EMIC, łączącego edukację medialną, informacyjną i cyfrową.
Istotnym elementem wykładu było omówienie konsekwencji poznawczych funkcjonowania w środowisku nadmiaru informacji. Prof. Has-Tokarz wskazała m.in. na zjawiska fragmentaryzacji uwagi, powierzchownego przetwarzania treści oraz trudności w ocenie wiarygodności informacji, które wpływają na sposób uczenia się i podejmowania decyzji przez użytkowników.
W dalszej części wystąpienia prelegentka odniosła się do specyfiki najmłodszych pokoleń (Alpha i Beta), dla których środowisko cyfrowe stanowi naturalne środowisko funkcjonowania. Podkreśliła, że zmiany w praktykach komunikacyjnych i poznawczych tych generacji wymagają nowego, zintegrowanego podejścia do edukacji kompetencyjnej.
W podsumowaniu wykładu prof. Has-Tokarz wskazała na kluczową rolę bibliotek jako instytucji wspierających rozwój kompetencji medialnych i informacyjnych. Podkreśliła ich znaczenie jako przestrzeni edukacji, budowania krytycznego myślenia oraz kształtowania świadomego uczestnictwa w kulturze cyfrowej.
Wśród uczestników, którzy dokonali oceny wydarzenia (w skali od 1 do 5), dominowały oceny najwyższe – większość określiła wykład jako doskonały (5), a pozostałe jako dobry (4). Wyniki te potwierdzają bardzo pozytywny odbiór wydarzenia oraz wysoki poziom merytoryczny wykładu.
Strukturę uczestników zdominowali pracownicy instytucji kultury (ok. 70%), przy uzupełniającym udziale studentów, nauczycieli i edukatorów oraz osób określających swoją afiliację w sposób ogólny. Profil uczestników wskazuje na wyraźne ukierunkowanie wydarzenia na odbiorcę profesjonalnego, związanego z praktyką funkcjonowania instytucji kultury.
Inauguracyjne wydarzenie potwierdziło zasadność realizacji projektu oraz potrzebę dalszego rozwijania działań w zakresie komunikacji nauki i kompetencji medialnych oraz informacyjnych w społeczeństwie cyfrowym.
