50. rocznica śmierci Józefa Janiczka

31 marca minęła 50. rocznica śmierci Józefa Janiczka (1900-1976), pedagoga, organizatora krajowej sieci bibliotek powszechnych, naczelnika Wydziału Bibliotek Powszechnych i Szkolnych w Naczelnej Dyrekcji Bibliotek (NDB), harcmistrza.

Urodził się 21 lutego 1900 r. w Łodzi, w rodzinie robotniczej. W roku 1919 ukończył Miejskie Seminarium Nauczycielskie. Pracę rozpoczął od nauczania w łódzkich szkołach powszechnych i wieczorowych (1919-1927), później został instruktorem w Kuratorium Okręgu Szkolnego Łódzkiego (1928-1934) oraz Okręgu Szkolnego Lubelskiego (1933-1934).

W roku 1934, w Warszawie, objął funkcję wizytatora do spraw bibliotek w Wydziale Oświaty Pozaszkolnej Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego (1934-1939); organizował m.in. kursy wakacyjne dla nauczycieli i kierowników bibliotek powiatowych, wycieczki szkoleniowe, także za granicę (Dania, Szwecja, Niemcy, Włochy). Równocześnie działał w Poradni Bibliotecznej Warszawskiego Koła Związku Bibliotekarzy Polskich (ZBP), wykładał w Prywatnej Jednorocznej Koedukacyjnej Szkole Bibliotekarskiej Zarządu Miejskiego przy Bibliotece Publicznej m.st. Warszawy, opracował kilka skryptów dla Korespondencyjnego Kursu Bibliotekarskiego Instytutu Oświaty Pracowniczej. Podjął studia na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Warszawskiego, przerwane jednak wybuchem wojny.

Lata 1939-1944 spędził we wsi Zabruzdy (pow. Garwolin), prowadząc lekcje w szkole i budując powiatowe struktury tajnego nauczania.

Już w połowie roku 1944 zatrudnił się w Lublinie, w Resorcie Oświaty Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. Z chwilą powołania NDB w Warszawie w roku 1946, został naczelnikiem Wydziału Bibliotek Powszechnych i Szkolnych. Był bardzo zaangażowanym i skutecznym urzędnikiem państwowym. Oddał nieocenione usługi podczas rewindykacji polskich księgozbiorów, rozproszonych wskutek działań okupacyjnych władz niemieckich. Pod jego auspicjami odbyła się w roku 1945 w Pabianicach, pierwsza powojenna Konferencja Okręgowych Wizytatorów Bibliotek, z jego inicjatywy przeprowadzono rok później, pierwszą w Polsce rejestrację bibliotek wszystkich typów. Jeszcze przed wojną współpracował z Józefem Gryczem nad projektem ustawy o bibliotekach, opublikowanej 17 kwietnia 1946 r. pt. Dekret o bibliotekach i opiece nad zbiorami bibliotecznymi. Ich wspólne starania dotyczące rozwoju krajowej sieci bibliotecznej, zaowocowały powstaniem 1600 bibliotek gminnych oraz 20 tysięcy punktów bibliotecznych.

W 1949 r. Janiczek rozstał się z NDB. Przez kolejne lata pracował w Ludowej Spółdzielni Wydawniczej, Państwowym Wydawnictwie Szkolnictwa Zawodowego oraz w Dziale Wydawnictw Instytutu Podstawowych Problemów Techniki PAN. Na emeryturę odszedł oficjalnie w 1968 r. pracując nadal na pół etatu.

Jest autorem ponad 80 artykułów, recenzji, sprawozdań, programów wykładów, tłumaczeń z języka rosyjskiego, drukowanych głównie w czasopismach: „Bibliotekarz”, „Przegląd Biblioteczny”, „Praca Oświatowa”, „Rada Narodowa”. Warte przytoczenia są szczególnie dwa tytuły jego prac: Bibliotekarstwo oświatowe po dwudziestu latach niepodległości („Bibliotekarz” 1939, 1-2) oraz Nowy etap w pracy nad upowszechnianiem książki. Na marginesie akcji organizacji bibliotek gminnych i punktów bibliotecznych („Bibliotekarz” 1949, 1-2), w którym podsumował pięciolecie swojej działalności bibliotekarskiej.

Zapisał się także w dziejach polskiego harcerstwa. Mając 14 lat wstąpił do Łódzkiej Drużyny Skautów, awansując do stopnia harcmistrza. Był m.in. komendantem Łódzkiej Chorągwi Męskiej (1921-1923, 1928-1931), członkiem Głównej Kwatery Harcerzy (1934-1939), przewodniczył Tymczasowej Głównej Komisji Rewizyjnej Związku Harcerstwa Polskiego (1946-1948). Współredagował czasopisma: „Druh” i „Wiadomości Harcerskie”. W roku 1948, ze względu na zmiany polityczne zachodzące w PRL, zakończył czynną służbę w tej organizacji.

Należał do aktywnych członków ZBP, a następnie SBP. W roku 1968, za zasługi na rzecz stowarzyszenia i zawodu bibliotekarza, otrzymał Honorową Odznaką SBP.

Odznaczony m.in. Srebrnym Wawrzynem Literackim (1932), Medalem 10-lecia Polski Ludowej (1955), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1969), oraz Medalem Niepodległości przyznanym pośmiertnie przez Fundację Obchodów 100. rocznicy Odzyskania przez Polskę Niepodległości.

Zmarł nagle 31 marca 1976 r. Jest pochowany na cmentarzu parafialnym Warszawa – Włochy (sektor A1, rząd 17, grób 10).

H.M.

Zob. też: