27 kwietnia 2026 r. minęła 25. rocznica śmierci Haliny Gąszczyńskiej (1903-2001), zasłużonej bibliotekarki, wieloletniej wicedyrektor Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Opolu, pedagoga, działaczki kultury.
Urodziła się w Warszawie w rodzinie inteligenckiej. Ojciec pracował w biurze kolei. Lata I wojny światowej spędziła w Moskwie, ewakuowana wraz z rodziną przez wycofujących się Rosjan. W lipcu 1918 r. rodzina wróciła do Warszawy. W 1931 r. Halina ukończyła na Uniwersytecie Warszawskim studia polonistyczne. Pracowała jako nauczycielka w szkołach Warszawy, Świdra, Węgrowa, Płocka, Zduńskiej Woli, Nysy. Od początku pracy nauczycielskiej prowadziła biblioteki. To należało do obowiązków nauczyciela polonisty.
1 września 1951 r. została powołana na stanowisko wicedyrektora Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu. Pracowała z pasją i zaangażowaniem – Biblioteka była ośrodkiem miejscowego życia kulturalnego. W 1953 r. dyrekcja powierzyła jej opiekę nad bibliotekami w mieście i województwie. Warunki pracy wówczas były ciężkie – oprócz gromadzenia księgozbioru i instruktażu, trzeba było zabiegać o pomieszczenia, a nawet opał na zimę.
Halina Gąszczyńska założyła i zorganizowała czytelnię, prowadziła poszukiwania antykwaryczne, organizowała dyskusje o literaturze, także współczesnej, przygotowywała wystawy książkowe, m.in. wystawę poświęconą prasie polskiej na Śląsku. Organizowała konkursy popularyzujące literaturę polską oraz problematykę śląską, opracowywała pomoce metodyczne, prowadziła akcje oświatowe, wygłaszała wykłady, publikowała w prasie fachowej. Organizowała wycieczki do Warszawy, Krakowa, Katowic oraz do bibliotek śląskich. Jest autorką ponad 30 prac opublikowanych w wydawnictwach fachowych.
Organizowała Koła Przyjaciół Bibliotek. Działała aktywnie w Stowarzyszeniu Bibliotekarzy Polskich i w Towarzystwie Przyjaciół Nauk.
Za swą pracę otrzymała liczne odznaczenia: m.in. Srebrny Krzyż Zasługi, Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, odznakę „Zasłużony Działacz Kultury”, Zasłużonemu Opolszczyźnie, Medal Komisji Edukacji Narodowej, odznakę Związku Nauczycielstwa Polskiego za Tajne Nauczanie, Złotą Odznakę Związku Nauczycielstwa Polskiego.M.S.-C.
Zob. też:
Solka Antonina: Zostawić swój ślad – Halina Gąszczyńska. W: Szli do ludzi z książką : sylwetki bibliotekarzy Opola. Opole : SBP. Koło Miejskie w Opolu ; Wojewódzka Biblioteka Publiczna, 1987, s. 69-81
Solka Antonina: Halina Gąszczyńska (1903-2001). W: Organizatorzy, bibliografowie, dydaktycy. Warszawa : Wydaw. SBP, 2015, s. 78-88. (Bibliotekarze Polscy we Wspomnieniach Współczesnych ; t. 14)