10. rocznica śmierci Janiny Wilgat

25 kwietnia 2026 r. minęła 10. rocznica śmierci Janiny Wilgat (1925-2016), bibliografa w Instytucie Bibliograficznym Biblioteki Narodowej (BN), z którym związała swoje zawodowe życie (1949-2000), kierowniczki Zakładu Bibliografii Polskiej 1901-1939, zasłużonej redaktor retrospektywnej bibliografii narodowej.

Janina Wilgat urodziła się 19 stycznia 1925 r. w Warszawie. W 1938 r. rozpoczęła naukę w Państwowym Gimnazjum i Liceum im. Emilii Plater Nr 13 w Warszawie. Po wybuchu wojny kontynuowała edukację na tajnych kompletach w tej samej szkole, która w czasie okupacji oficjalnie nosiła nazwę Kursy Przygotowawcze do Liceów Zawodowych. W 1942 r. uzyskała małą maturę i wyjechała z Warszawy do rodziny. Wróciła do stolicy w 1945 r. Rodzice nie przeżyli Powstania Warszawskiego, a dom rodzinny nie ocalał, dlatego też przeniosła się do Zagnańska do rodziny brata Kazimierza, inżyniera leśnika. Podjęła naukę w Liceum im. Królowej Jadwigi Sióstr Nazaretanek w Kielcach i tam w 1947 r. zdała maturę. W 1952 r. ukończyła studia polonistyczne na Uniwersytecie Warszawskim (UW), uzyskując tytuł magistra filozofii ze specjalnością filologia polska.

W trakcie studiów, 1 września 1949 r., rozpoczęła pracę w BN. Początkowo zajmowała się katalogowaniem zbiorów bibliologicznych i gromadzeniem materiałów do Bibliografii Bibliografii i Nauki o Książce za rok 1948. Z dniem 15 maja 1950 r. skierowana została do pracy w nowym Dziale Bibliografii Retrospektywnej, kierowanym przez Marię Dembowską. Pracowała przy gromadzeniu materiałów na podstawie źródeł bibliograficznych i katalogu BN, współdziałała przy przygotowaniu do druku powojennej kumulacji Przewodnika Bibliograficznego za lata 1944-1947. Od 1957 r. prowadziła prace nad bibliografią wydawnictw krajowych za lata 1944-1955. Przez pewien czas pełniła funkcję kierownika Sekcji Bibliografii Polskiej 1944-1955, a w latach 1969-1971 kierowała Sekcją Poloników Zagranicznych 1939-1955. Od 1966 r. zatrudniona była na stanowisku adiunkta naukowo-badawczego. Z dniem 30 czerwca 1971 r. objęła kierownictwo Zakładu Bibliografii Retrospektywnej, który przekształcono w Zakład Bibliografii Polskiej 1901-1939, którym Janina Wilgat kierowała w latach 1975-1993. Po przejściu na emeryturę w 1997 r., pracowała najpierw w niepełnym wymiarze godzin, a następnie jako wolontariuszka.

Jej dorobek piśmienniczy obejmuje prace bibliograficzne autorskie, redakcyjne (lub we współpracy), m.in. Czechosłowacja. Bibliografia 1946-1955 (1956), Bibliografia pism ulotnych rewolucji 1905-7 w Królestwie Polskim. T. 1-2 (1963), Literatura polska w świecie. Bibliografia przekładów 1945-1961 (1965), Polska literatura w przekładach. Bibliografia 1945-1970 (1972), Polonica zagraniczne. Bibliografia za okres od września 1939 do 1955 roku. T. 1. 2 (1975, 1987). Jest ponadto autorką kilkunastu haseł dotyczących bibliografii w Encyklopedii wiedzy o książce (1971).

Dziełem pomnikowym, któremu poświęciła większość lat swej pracy była Bibliografia polska 1901-1939, stanowiąca kontynuację Bibliografii polskiej XIX stulecia Karola Estreichera. Koronnym dokonaniem J. Wilgat było opracowanie szczegółowej instrukcji Zasad opracowania do druku materiałów do ”Bibliografii polskiej 1901-1939” oraz wskazówek metodycznych do prowadzenia prac nad redakcją materiału zgromadzonego w kartotece BN.

Problemy nasuwające się w pracy nad tzw. kontynuacją Estreichera uwieczniła w żartobliwym utworze Kontynuacja. Dramat niesceniczny, nieantyczny, niepoetyczny, ale autentyczny, tragiczny i bibliograficzny, podarowanym przez pracowników Działu Bibliografii Retrospektywnej w dniu imienin, 8 września 1951 r., prof. Marii Dembowskiej, która tekst ten opublikowała po latach w swoich wspomnieniach o BN (1995).

Janina Wilgat zajmowała się także pracą dydaktyczną i szkoleniową. W semestrze letnim 1957 r. była zatrudniona w Katedrze Bibliotekoznawstwa UW, gdzie prowadziła zajęcia, zastępując Annę Czekajewską. Prowadziła również, wspólnie z Marią Lenartowicz, ćwiczenia z opisu bibliograficznego na kursach bibliograficznych organizowanych przez Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich (1955), Instytut Bibliograficzny (1956), Katolicki Uniwersytet Lubelski (1957). Kierowała ponadto (wspólnie z M. Lenartowicz) korespondencyjnymi kursami bibliograficznymi organizowanymi przez Państwowy Ośrodek Kształcenia Korespondencyjnego Bibliotekarzy (1959-1961 i 1963-1964). Miała także wykłady w Ośrodku Dokumentacji i Informacji Naukowej PAN (1972).

Była autorytetem w dziedzinie bibliografii. Cieszyła się wielkim szacunkiem współpracowników. W uznaniu zasług dla polskiej kultury uhonorowana została odznaką Zasłużonego Działacza Kultury (1985), Srebrnym i Złotym Krzyżem Zasługi (1972, 1978) oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1986).

Zmarła 25 kwietnia 2016 r. Pochowana została w grobowcu rodzinnym na Cmentarzu Bródnowskim w Warszawie (kwatera 54J, rząd 4, grób 21).

M.Z.

Zob. też: