17 stycznia 2026 r. minęła 55. rocznica śmierci Jana Augustyniaka (1893-1971), profesora, bibliotekarza, organizatora bibliotek publicznych w Łodzi i dyrektora łódzkiej Miejskiej Biblioteki Publicznej (1945-1963), dydaktyka i działacza oświatowego.
Urodzony 26 maja 1893 r. w Chwalewicach (pow. Turek) jako syn robotnika, w latach 1914-1916 ukończył średnią szkołę handlową, potem kursy pedagogiczne. W 1917 r. wygrał konkurs Towarzystwa Biblioteki Publicznej w Łodzi na stanowisko bibliotekarza i odbył przeszkolenie zawodowe w Bibliotece Publicznej m.st. Warszawy. Dzięki temu sprawnie zorganizował i pod koniec 1917 r. otworzył pierwszą bibliotekę publiczną w Łodzi. Odtąd jej losy, jak też rozwój łódzkiego bibliotekarstwa publicznego splotły się z jego osobą: w latach 1917-1939 pełnił funkcję kierownika, a w okresie 1945-1963 dyrektora Miejskiej Biblioteki Publicznej (MBP) w Łodzi. W 1921 r. przedstawił władzom miasta koncepcję „Wzorowej sieci bibliotek…”, w 1922 doprowadził do przejęcia Biblioteki przez miasto, rozpoczął tworzenie sieci miejskiej, organizując pierwsze w Polsce biblioteki publiczne dla dzieci i młodzieży. W kolejnych latach rozwinął sieć bibliotek (w 1939 r. liczyła 10 filii), ukształtował strukturę MBP, w 1936 r. zainicjował budowę nowoczesnego gmachu, a w 1938 doprowadził do jej rozpoczęcia.
Równocześnie brał czynny udział w działaniach społeczno-oświatowych wielu organizacji, m.in. Towarzystwa Krzewienia Oświaty i Związku Bibliotekarzy Polskich (ZBP). W 1919 r. założył pierwsze w kraju, Łódzkie Koło ZBP i pełnił w nim funkcję sekretarza do 1926 r., a przewodniczącego do 1939. W ramach Koła prowadził kursy, odczyty, a po 1932 r. poradnię biblioteczną dla powiatu łódzkiego. Sporo też publikował, dokumentując głównie działalność łódzkich bibliotek. I nadal się kształcił. W latach 1924-1927 studiował w Wyższej Szkole Nauk Społecznych i Politycznych w Łodzi.
Wszystkie te aktywności przerwała wojna. Aresztowany i wysiedlony do Krakowa spędził tam okupację. Po wyzwoleniu, już w lutym 1945 r., ponownie stanął na czele MBP w Łodzi, kierując pracami przy porządkowaniu i udostępnianiu ocalałych zbiorów oraz reaktywizacji sieci bibliotek miejskich. Doprowadził do wykończenia i wyposażenia nowego budynku MBP, oddanego do użytku w 1950 r. i otwarcia 51 filii bibliotecznych. Był współorganizatorem i wykładowcą wielu kursów bibliotekarskich i oświatowych. Jego dorobek pisarki liczy ponad 100 poz. W 1952 r. ukończył studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Łódzkiego, a w 1956 otrzymał tytuł profesora.
W 1963 r. przeszedł na emeryturę, ale do 1968 był przewodniczącym Łódzkiego Koła SBP, a do 1971 kierował Punktem Konsultacyjnym Państwowego Ośrodka Kształcenia Korespondencyjnego Bibliotekarzy przy MBP w Łodzi. Za swoją działalność otrzymał tytuł Członka Honorowego SBP, został też odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.
E.S.-M.
Zob. też:
Nagórska Izabela: Augustyniak Jan. W: Słownik pracowników książki polskiej. Suplement. Warszawa 1986, s. 13-14
Nagórska Izabela: Organizator bibliotekarstwa powszechnego - Jan Augustyniak. W: Twórcy nowoczesnego bibliotekarstwa polskiego. Wrocław 1974, s. 22-40