2 czerwca 2026 r. minęła 30. rocznica śmierci Józefa Mayera (1902-1996), samodzielnego pracownika naukowo-badawczego Biblioteki Śląskiej w Katowicach, filologa, bibliotekarza i bibliofila.
Karierę zawodową rozpoczął już w trakcie studiów. W latach 1923-1927 pracował w Bibliotece Baworowskich we Lwowie, równocześnie był zatrudniony w Lwowskiej Bibliotece Uniwersyteckiej (1925-1937). Do Katowic przeniósł się w listopadzie 1937 r. i rozpoczął pracę w Śląskiej Bibliotece Publicznej im. Józefa Piłsudskiego (obecnie Biblioteka Śląska).
W czasie II wojny światowej pracował we Lwowie w bibliotece Instytutu Medycznego oraz w Bibliotece Politechniki.
Po wojnie wraz z żoną powrócił do pracy w Bibliotece Śląskiej, w której pracował w latach 1945-1972 kolejno na stanowiskach: kustosza, kierownika Działu Opracowania Zbiorów (1945-1956), wicedyrektora Biblioteki (1957-1963), kierownika Działu Zbiorów Specjalnych (1963-1972). W tym czasie organizował wystawy tematyczne, kierował szkoleniem zawodowym pracowników, wygłaszał referaty, był redaktorem „Biuletynu Informacyjnego Biblioteki Śląskiej”, publikując w nim wiele cennych rozpraw, artykułów i przyczynków.
W 1955 r. nadano mu tytuł i stopień docenta, a w 1964 został mianowany samodzielnym pracownikiem naukowo-badawczym.
Łączył pracę zawodową z działalnością pedagogiczną na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Katowicach, później w Katedrze Historii Literatury Polskiej Uniwersytetu Śląskiego. Jego dorobek naukowy obejmuje ponad 250 pozycji z dziedziny bibliotekarstwa, bibliografii, historii literatury, wydanych samodzielnie oraz drukowanych w: „Bibliotekarzu”, „Dzienniku Polskim”, „Lwowskich Studiach Bibliotecznych”, „Pamiętniku Literackim”, „Rocznikach Bibliotecznych”, „Sprawozdaniach Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego”, „Zaraniu Śląskim”. Był autorem biogramów w Słowniku pracowników książki polskiej. Współpracował z redakcjami Encyklopedii wiedzy o książce i Encyklopedii współczesnego bibliotekarstwa polskiego.
Brał znaczący udział w zorganizowanym życiu naukowym i społecznym, pełniąc wiele odpowiedzialnych funkcji – był członkiem Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza, w Śląsko-Dąbrowskim Towarzystwie Przyjaciół Nauk był sekretarzem, we Wrocławskim Towarzystwie Naukowym był współpracownikiem Komisji Bibliografii i Bibliotekoznawstwa, aktywnym członkiem Śląskiego Instytutu Naukowego w Katowicach, wchodząc kolejno w skład Rady Naukowej, Komisji Bibliograficznej oraz Rady Naukowej „Zarania Śląskiego”. W 1958 r. Polska Akademia Nauk – Oddział w Krakowie, powołała go na członka Komisji Historyczno-literackiej.
Działał społecznie. Od 1925 r. był sekretarzem lwowskiego oddziału Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, a w Katowicach w latach 1951-1953, pełnił funkcję przewodniczącego Sekcji Bibliotek Naukowych, przez szereg lat należał do polsko-włoskiego towarzystwa Dante Alighieri i do Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Włoskiej, działał w Oddziale Śląskiego Towarzystwa Przyjaciół Książki. Wygłaszał prelekcje, połączone często z pokazem unikatowych druków lub wyświetlaniem przeźroczy, np. Polonica w XVIII-wiecznym czasopiśmie holenderskim, O chińszczyźnie na Śląsku.
Jest również autorem cennej publikacji Humor bibliofilski oraz redaktorem kilku edycji bibliofilskich.
Za całokształt twórczości i działalności J. Mayer został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Odznaką „Zasłużony Działacz Kultury”.
M.S.-C.
Zob. też:
Gumuła Urszula: Józef Mayer. „Poglądy” 1975 nr 6, s. 2 okł., portr.
Nitsche Irena: Doc. dr Józef Mayer. W: Śląskie miscellanea. Literatura-folklor. T. 5. Pod red. Jana Malickiego i Krystyny Heskiej-Kwaśniewicz. Warszawa 1993, s. 9-28, portr.
Osiemdziesięciolecie doc. dra Józefa Mayera. „Gazety Śląskie dla Ludu Pospolitego”. Katowice 1983, nr 6.
Starnawski Jerzy: Józef Mayer - nestor „ludzi książki” w Polsce. W: „Studia Bibliologiczne”. Tom 6. Kultura staropolska - regionalia śląskie - szkice i komunikaty. Pod red. Zbigniewa Żmigrodzkiego. Katowice 1993, s. 7-16, portr.