1 lipca 2026 roku odbyło się czwarte i zarazem ostatnie szkolenie realizowane w ramach projektu. Spotkanie pt. „Od diagnozy do działania – projektowanie oferty dla nieużytkowników” poprowadziła Agnieszka Koszowska – redaktorka i koordynatorka projektów Fundacji Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego, ekspertka w zakresie komunikacji, edukacji cyfrowej oraz przygotowywania i prowadzenia webinariów i szkoleń. Od lat wspiera biblioteki, szkoły i organizacje pozarządowe w realizacji projektów związanych z edukacją cyfrową, promocją czytelnictwa, integracją społeczną oraz projektowaniem działań odpowiadających na potrzeby lokalnych społeczności.
Szkolenie stanowiło praktyczne zwieńczenie całego cyklu. Było naturalną kontynuacją trzech wcześniejszych spotkań, podczas których uczestnicy poznawali kolejne etapy pracy z nieużytkownikami bibliotek – od odpowiedzi na pytanie, kim są osoby niekorzystające z bibliotek, przez diagnozowanie ich potrzeb i barier, aż po wykorzystanie person i map empatii jako narzędzi wspierających projektowanie usług. Tym razem najważniejszym celem było przełożenie zdobytej wiedzy na konkretne rozwiązania, które biblioteki mogą wdrożyć w swoich społecznościach.
Z tego względu podczas szkolenia świadomie powrócono do części zagadnień omawianych wcześniej. Prowadząca przypominała, że skuteczne tworzenie nowych usług zawsze rozpoczyna się od poznania odbiorców oraz zrozumienia ich problemów, potrzeb, motywacji i barier. Dopiero na tej podstawie można budować ofertę odpowiadającą na rzeczywiste wyzwania lokalnych społeczności.
Uczestnicy zastanawiali się, jak odróżniać fakty od utrwalonych przekonań na temat bibliotek, jak rozpoznawać potrzeby ukryte, nieuświadomione i przyszłe oraz w jaki sposób sytuacja życiowa człowieka może wpłynąć na jego relację z biblioteką. Rozmawiano również o wyzwaniach współczesnego świata – upowszechnieniu sztucznej inteligencji i wpływie korzystania z niej na funkcjonowanie ludzkiego mózgu, zjawisku samotności i konsekwencji, jakie ono wywołuje, przeciążeniu cyfrowym, migracjach czy neuroróżnorodności – wskazując, że to właśnie w tych obszarach biblioteki mogą odgrywać coraz ważniejszą rolę jako instytucje edukujące i wspierające mieszkańców.
Centralnym elementem szkolenia było jednak projektowanie usług. Uczestnicy poznali metody wykorzystywane w procesie tworzenia nowych rozwiązań, m.in. elementy Design Thinking, współtworzenie z użytkownikami, mapowanie ścieżki użytkownika oraz sposoby identyfikowania punktów styku mieszkańca z biblioteką. Następnie, pracując w grupach, wykorzystali przygotowane profile przykładowych nieużytkowników bibliotek jako materiał do ćwiczeń projektowych. Persony nie były już przedmiotem analizy – stały się narzędziem umożliwiającym przełożenie diagnozy na konkretne działania.
Warsztatowa część spotkania pokazała, że uczestnicy bardzo dobrze opanowali metody poznane podczas całego cyklu szkoleń. Zamiast analizować potrzeby odbiorców od podstaw, od razu przystępowali do projektowania rozwiązań odpowiadających na ich sytuację życiową. Powstały propozycje stworzenia przestrzeni coworkingowych i miejsc cichej pracy dla młodych dorosłych, klubów konwersacyjnych i spotkań networkingowych, wydarzeń dla lokalnych przedsiębiorców, grup wsparcia dla opiekunów osób z demencją, rodzinnych pikników oraz inicjatyw sprzyjających budowaniu relacji w społeczności lokalnej.
Dużo inspirujących pomysłów dotyczyło także działań skierowanych do osób z doświadczeniem migracji. Uczestnicy proponowali organizację spotkań integracyjnych przy kawie, wspólnych warsztatów kulinarnych, rozbudowę księgozbiorów w języku ukraińskim, tworzenie przestrzeni sprzyjających nawiązywaniu nowych znajomości oraz angażowanie migrantów do prowadzenia zajęć opartych na ich pasjach i doświadczeniach. Z kolei dla młodego społecznika pracującego w urzędzie miasta proponowano udostępnianie biblioteki jako miejsca debat, spotkań obywatelskich i inicjatyw lokalnych.
Pracując w pokojach warsztatowych, uczestnicy nie ograniczali się do tworzenia pojedynczych wydarzeń, lecz zastanawiali się, jak budować długofalowe relacje z osobami, które dotychczas pozostawały poza biblioteką. W dyskusji pojawiła się trafna refleksja jednej z grup: „Problemem do rozwiązania nie jest miejsce, tylko sposób dotarcia do Jana.” To zdanie doskonale oddało główną ideę całego szkolenia – biblioteka nie powinna czekać na użytkowników, lecz aktywnie projektować działania odpowiadające na ich potrzeby i sposób życia.
Inspiracją dla uczestników były również przykłady nowoczesnych bibliotek z Europy, pokazujące, że współczesna biblioteka może być miejscem edukacji, integracji, budowania relacji, wspierania przedsiębiorczości i aktywności obywatelskiej, a nie jedynie wypożyczalnią książek. Szczególne zainteresowanie wzbudziły rozwiązania dotyczące projektowania przestrzeni, bibliotek rzeczy oraz usług rozwijanych w odpowiedzi na konkretne potrzeby mieszkańców.
Szkolenie zostało bardzo dobrze ocenione przez uczestników. Wysokie oceny potwierdzają, że warsztatowa formuła spotkania oraz możliwość wspólnego projektowania rozwiązań odpowiadały oczekiwaniom uczestników.
Spotkanie zakończyło część szkoleniową projektu. Cztery szkolenia utworzyły spójny proces – od poznania nieużytkowników bibliotek, przez diagnozowanie ich potrzeb i barier oraz wykorzystanie narzędzi badawczych, po projektowanie konkretnych usług odpowiadających na wyzwania współczesnych społeczności. Ostatnie spotkanie pokazało, że wartość badań ujawnia się dopiero wtedy, gdy ich wyniki stają się podstawą rzeczywistych zmian w ofercie biblioteki. To właśnie przejście od diagnozy do działania było najważniejszym przesłaniem całego szkolenia.